İçlerinde Sabancı ve Doğuş bünyesinde kurulan startup’lar da var, üniversite öğrencilerinin kurdukları da… 1 milyon TL yatırımla kurulanlar da, cepten harcanarak hayata geçirilenler de… Ortak noktaları: Başaramadılar. Dünyanın pek çok ülkesinde başarısızlık, girişimci için utanç kaynağı değildir. Başarısızlık öyküleri anlatılır ki, yeni girişimciler yapılan hatalardan ders çıkarsın… İşte Türkiye dersleri…

Türkiye’de startup terimi ve internet girişimciliği yaygın olarak 2010 yılından itibaren hayatımıza girdi. O dönem aynı zamanda Türkiye’de e-ticaret ve özel alışveriş sitelerinin patlama yaptığı dönem olarak kabul edilebilir. Bu dönemde yaklaşık 200 fırsat sitesi kuruldu. Birçoğu daha sonra kapanacaktı. 2000 – 2012 yılları arasında kapanan e-ticaret sitesi sayısının 500’ü bulduğu tahmin ediliyor. Aslında başka ülkelerde de durum farklı değil. Melek yatırım, startup gibi terimleri dünyaya kazandıran ABD’de bile kurulan her 10 startup’tan dokuzunun battığı belirtiliyor. Daha önce başarılı bir startup kuran ve şimdilerde Startup.watch.com sitesi ile girişimleri izleyen kurucusu Serkan Ünsal da Türkiye’de yola çıkan her beş girişimden sadece birinin beş yıl sonra ayakta kaldığını belirtiyor. Ünsal, “Hayata geçmiş her beş girişimden biri ilk yılını göremiyor. Üç yıl geçtiğinde ise geriye iki tane kalıyor” diyor. Türkiye’de girişimcilikte başarısızlık hala utanılacak bir konu olarak görüldüğü için, aktif olmadığı halde “Hayır kapatmadım” diyen girişimci çok. Bunlar da hesaba katıldığında Ünsal’a göre, üç yılın sonunda beş girişimden sadece biri ayakta kalabiliyor.  Dünyada yapılan araştırmalar, startup’ların batma nedenleri arasında en yaygın olanının pazarın o ürüne ihtiyacı olmaması olduğunu gösteriyor. Kapanan startup’ların yüzde 42’si bu nedenle batıyor. Türkiye’de de durum farklı değil. Öte yandan bir girişim kâr etmeye başlayınca bir anda onlarca yeni girişim aynı alana yatırım yapıyor. Kâr marjları düşüyor ve öldürücü bir rekabet ortaya çıkıyor. Serkan Ünsal’a göre, bu olgu Türkiye’de startup’ların temel kapanma nedenlerinden bir başkası. Ünsal diğer sebepleri de şöyle sıralıyor: Doğru iş modelini hızlı bir şekilde bulamama, doğru ekibi kuramama, doğru ortakları bulamama ve pazar ve müşteriyi doğru analiz edememe… Türkiye’de sadece son 10 yılda bine yakın internet sitesi ya da cep telefonu uygulaması, yukarıda sayılan nedenler yüzünden kapandı.

1- Tazedirekt.com   

Sadece bir internet sitesi değil, nakliyesinden üretimine kadar arka planında çok yoğun bir emeğin ve maliyetin olduğu bir girişimdi. Kısa sürede Türkiye’nin ‘love brand’i olmayı başarmış olan Tazedirekt.com’un kapatılması özellikle internet sektöründe günlerce tartışılan konuların başında geldi. Sitenin tekrar açılması için imza kampanyası düzenlenmesi üzerine, yatırımcı Hasan Aslanoba bu kararın nedenleriyle ilgili bir açıklama yapmak zorunda kaldı. Son beş ayda aylık ortalama yüzde 30 büyüme yakaladıklarını ve 2016 Ocak ayı net cirolarının 2 milyon TL’nin üzerinde olduğunu ancak nominal TL zararlarının çok fazla olduğunu belirtti. Karlılığı yakalamak için dört-beş yıl zarar etme riskini bile göze aldığını söyleyen Aslanoba bütçeledikleri zarar ile gerçekleşen zarar arasında büyük uçurum oluşmaya başladığını, kapatmamak için kâr/zarar tabloları ile ilgili farklı senaryolar çalıştığını fakat çıkış yolu bulamadığını belirtti. Tazedirekt.com’u diğer girişimlerden ayıran en büyük özellik, sadece bir yazılım ve üç-beş kişilik bir ekipten çok daha fazlası olmasıydı. Aslanoba’ya göre Tazedirekt.com’un kapanmasının bir diğer sebebi de sipariş hazırlama merkezinde, sebze-meyve kategorisinde aşırı hurda-fire çıkması ve ürün marjlarının dramatik şekilde düşmesiydi. Ayrıca dağıtım tarafında da birim maliyetlerin makul rakamlara inmesi için yedi-sekiz katı ölçeğe ihtiyaç vardı” diye belirtiyor. Hasan Aslanoba’ya göre, bir diğer sebep ise üst yönetimin seçimi konusundaki başarısızlık: “İyi bir ekip kurarım, onlara liderlik ederek başarılı olurum varsayımı hiç tutmadı. Üst yönetim için en başta anlaştığım bazı arkadaşların seçiminde isabet oranım oldukça düşük çıktı. Maalesef zamansız işten ayrılmalar ve performans sorunları yaşadık. Gelen gideni aratır endişesiyle, bazı yönetici değişikliklerini yapmakta da geç kaldım”. Aslanoba’nın bu işe girerken ayrıntılı iş planı, tüketici analizleri yaptırdığı su götürmez.

Ders: Buradan çıkarılacak en büyük ders; fikrinizi uygulamaya geçirirken ne kadar araştırma ve analiz yapsanız da sizin dışınızda gelişen faktörler -her zaman kapanmaya neden olmasa da- planlarınızı çok daha farklı boyutlara taşıyabilir.

2 – Metrekare.com

Serhat Karahan’ın kurucu ortaklarından olduğu Metrekare.com gayrimenkul sektörüne teknoloji ağırlıklı farklı bir yaklaşım getirmişti. Gayrimenkul pazarındaki boşluktan yola çıkarak kurulan site, Aslanoba Capital ve Earlybird Venture gibi yatırımcılardan büyük miktarlarda yatırım da almıştı. Site, Google Glass gibi teknolojilere özel uygulamalarının tanıtımını da yapmıştı. Metrekare.com’un temel kapanma sebebi pazarın yeteri kadar araştırılmaması. Çünkü Sahibinden.com’un açık ara birinci olduğu, diğer rakiplerinin güçlü olmasına rağmen bireysel ve kurumsal kullanıcılar tarafından tercih edilmediği bir pazara girerken dikkatli olmak gerekir. Sahibinden.com’un en güçlü olduğu trafik yaratma gücü alanı olmadan bu pazarda başarılı olmak oldukça zor.

Ders: Bir pazarda rakiplerinizin avantajlarını ve dezavantajlarını doğru analiz edebilmek, rakibinizden sizi ayıran farklı bir özelliğiniz olmasa bile o alanda yer edinmenizi sağlayacaktır.

3 – Pabbuc.com   

2005 yılında Türkiye’nin ilk online ayakkabı satış mağazası olarak Serdar Yaman tarafından kuruldu. 2009 yılında Gittigidiyor.com kurucularından Burak Divanlıoğlu ve Serkan Borançılı’dan yatırım alan site, Türkiye’nin alanında ilk ve tek sitesi olması nedeni ile o dönem oldukça popülerdi. Bir dönem 49 kişinin, kapandığı dönemde ise 19 kişinin çalıştığı sitede işlerin yolunda gitmemesinde pek çok faktör etkili olsa da en önemli sebep ortaklar arasındaki anlaşmazlık. O dönem kapanma ile ilgili açıklama yapan sitenin kurucusu ve genel müdürü Serdar Yaman sitenin satışlarının iyi olduğunu, ayda
10 binden fazla çift ayakkabı sattıklarını ve hatta kapanmadan önceki son dört günde bile 2 bin 500 çift ayakkabı satışı yaptıklarını ifade etmişti. Türkiye’de ve dünyanın diğer yerlerinde girişimlerin kapanma sebeplerinden biri de ortaklar ya da kurucular arasındaki anlaşmazlık ve farklı vizyonlar o.

Ders: Ortak vizyona sahip partner’lar ve yatırımcılar seçmeniz, enerjinizi sadece işinize yönlendirmenizi sağlayacaktır. aynı zamanda ortaklar arasında gereksiz tartışmaların çıkmasını da önleyecektir. Bu örnekte olduğu gibi yatırımcılar girişimdeki ortaklıktan çıkmak istediğinde yeni yatırımcı bulamazsanız eğer, şirketi kapatmak zorunda kalabilirsiniz. 

4 – Vipdukkan.com   

2010 yılında ilk açılan özel alışveriş sitelerinin başında gelen VIPDükkan, üçüncü yılın sonunda beklenmedik bir şekilde kapandı. Bir dönem televizyon reklamları da veren VIPDükkan’ın 4 milyona yakın üyesi vardı. 2011 yılında Londra merkezli yatırım fonu ePlanet Capital Vipdükkan’a ortak oldu. ePlanet Capital ilk etapta Vipdükkan›ın yüzde 28 hissesi için 5 milyon dolar ödedi ardından da şirketteki payını yüzde 47.8 seviyesine çıkardı. Fakat özel alışveriş sitelerinin sayısının pazarın kaldıracağı sayının çok üzerinde olması, siteleri ister istemez rekabet edebilmek için düşük gelir ve düşük kâr marjları ile çalışmaya zorladı. Gelirlerin düşmesi nedeni ile operasyon ve özellikle lojistikte yaşanan aksaklıklar müşteri tarafında sorunların artmasına neden oldu. O dönem mevcut yatırımcıları olan ePlanet Capital’in yatırım yapmak istememesi ve yeni ortak bulunamaması VIPDükkan’ın sonunu getirdi. VIPDükkan kurucularından Oğuz Şenol, o dönem özel alışveriş pazarında birçok şirketin benzer durumda olduğu ve sürekli alınan yatırımlar ve borçlarla ayakta durabildiklerini belirterek gelecek dönemin işaretini de vermiş oldu. Pazarın aşırı büyümesi siteleri rekabet edebilmek için kâr marjlarını düşürmeye, bazı sitelerin ise sahte ürünler göndermesine neden oldu. Sonuç olarak tüketicilerin bu tarz sitelere güveni azaldı. Gelirin azalması operasyon kısmında kargo, müşteri hizmetleri kısmında aksaklıklara ve tüketicinin yine bu tarz sitelere güvenlerinin sarsılmasına neden oldu.

Ders: Halihazırda rekabet olan bir pazara girmeden önce pazarın yeni oyuncu/oyuncuları kaldırıp kaldırmayacağını iyi analiz etmek şart.

5- Futbolburada.com   

Ağustos 2012 yılında Ömer Üçer tarafından kurulan site, adından da anlaşılacağı üzere Türkiye’de en çok izlenen ve en çok takip edilen spor olan futbol temelli bir haber sitesi olmak amacıyla yola çıkmıştı. Üye kullanıcıların da yazar olabildiği farklı haber anlayışına sahip sitede aynı zamanda Ali Ece, Bağış Erten ve Banu Yelkovan gibi futbol dünyasının tanıdığı isimler de arada yazı yazıyordu. Sadece bir ay gibi kısa bir sürede 150 yazar, 450 üye ve 28 bin tekil ziyaretçi gibi önemli rakamlara ulaştı. Site iOS ve Android uygulamasını çıkarmayı da planlıyordu. Fakat bir yılını doldurmadan kapandı. Futbolburada.com çalışanlardan Orhan Uluca kendi blog’unda yazdığı yazıda sitenin kapanmasındaki  temel sebebi maliyetlerin tam olarak hesaplanamamasını gösteriyor. Site sahiplerinin hiç reklam almasak bile birkaç sene bu siteyi fonlamaya devam edeceğiz deyip bir yıl dolmadan siteyi kapatmasının sebebi tahmin edilenden fazla maliyet çıkması gösterilebilir.

Ders: Eğer reklam ile gelir kazanma modeline sahip bir projeniz varsa, en az birkaç sene girişiminizi zararına çalıştıracak kadar parayı gözden çıkarmanız gerekebilir. Ya tutarsa mantığı ile hareket etmek, hem vaktinizi hem de paranızı boşa harcamanıza sebep olabilir.

6 – Memurfoni.com   

Memurfoni.com, özellikle kamuda çalışan ya da kamuya girmek isteyenlerin takip ettiği, Türkiye’nin en popüler sitelerinden biri olan Memurlar.net’in, marka bilinirliğini kullanarak İhtiyaç Grup ile birlikte 2011 yılında açtığı bir siteydi. Memurfoni.com’un açılma amacı dönemin modasına uygun olarak grup alışveriş pazarında faaliyet göstermekti. Memurfoni’nin bu alana girmesinin sebebi, o dönem için Memurlar.net’in en çok ziyaretçi alan yerel sitelerden biri olmasından ötürü reklam/tanıtım avantajı olması ve 1 milyon 100 bin mail onaylı üyesinin bulunması gösterilebilir. Yaklaşık iki yıllık bir sürenin ardından genel müdür Hakan Yiğit’in belirttiğine göre, 250 bin üye ve toplamda yapılan 75 bine yakın satış ile kapatma kararı aldılar. Memurfoni’nin kapanmasındaki sebeplerinin başında yeterli pazar araştırması yapmamaları gösterilebilir. Memurlar.net’in sahip olduğu 1 milyon 100 bin onaylı üyesine e-mail gönderip
100 tanesi hariç diğerlerinin Memurfoni’den mail almayı kabul ettiği halde iki yılda sadece 75 bine yakın satış yapmaları kayıtlı üyelerin sadece yüzde 7’sinin Memurfoni’yi kullandığı anlamına gelir. (Yeni üye almadıkları varsayılarak). Eğer Memurlar.net’e üye olanlar arasında gelir düzeyi ile ilgili ya da internetten alışveriş yapma oranları ile ilgili bir araştırma yapılmış olsaydı, belki bu alana girerken bir kez daha düşünebilirlerdi. Diğer sebep ise Memurfoni.com’un girdiği dönemde bile grup alışveriş pazarında rekabetin yoğun olduğu göz önüne alınırsa pazarla ilgili de yeteri kadar araştırma yapmadıkları sonucu ortaya çıkıyor. Hatta Memurfoni proje yöneticisi Mahmut Yıldırım’ın sitenin ilk açıldığı dönemde verdiği bir röportajda “Grup Alışveriş pazarında çok sayıda oyuncu var. Rekabetten çekiniyor musunuz?” sorusuna verdiği; “Rekabet güzel şeydir” cevabı aslında pazarda kendileri dışında çok sayıda oyuncu olduğunu bildiklerini gösteriyor. Bir diğer konu ise Memurfoni’nin ismi. Grup alışveriş sitesini Türkiye’de ilk açan site olan Markafoni’ye benzerliği büyük. Bu da orijinal siteyi hatırlatmaktan başka bir işe yaramadı.

Ders: Çıkarılacak sonuç, database’iniz ne kadar sağlam olursa olsun, marka bilinirliğiniz nasıl olursa olsun farklı bir pazara girerken o pazarın kaç tane oyuncuyu kaldıracağını ve tüketici kitlenizin ekonomik analizini yapmadan girmeyin.

 7 – Sinemaseans.com   

Reklam kirliliğinden uzak, kullanıcı dostu bir sinema sitesi olarak yola çıkan Sinemaseans.com, Ender Ayna tarafından 2007 yılında kuruldu. Ender Ayna o dönem verdiği röportajda Sinemaseans.com’un kurulma amacını şu şekilde özetlemişti: “Bu sitenin en büyük amacı, reklam kirliliğinden ve kullanıcı dostu olmayan arayüzlerden şikayet eden ama sinema bilinci yüksek sinemaseverlere alternatif sunabilmek.” Önemli gazetelere de haber olan site, kullanıcı açısından oldukça beğenilen ve dönemin takip edilen sitelerinden biri olmuştu. Sitede kullanıcılar, seans bilgilerinin yanı sıra filmlerin kısa özetleriyle, yönetmen, teknik ekip ve oyuncu kadrosu bilgilerine ulaşabiliyor, site üyeleri izledikleri filmler hakkında yorum yazabiliyor, filmlere puan verebiliyor, filmleri etiketleyerek diğer kullanıcıların filmlere kolayca ulaşmasına olanak sağlayabiliyordu. Tamamen kullanıcı memnuniyeti hedefiyle yola çıkan Sinemaseans.com sponsorlarla yola devam etmeyi düşünmüş. Fakat sponsor bulamadığı için süreç sitenin kapanmasıyla nihayetlendi.

Ders: “Siteyi bir şekilde kurayım, kervan yolda düzülür” mantığı ile yola çıkmak, kaybetmeyi baştan kabul etmektir. “Ya tutarsa” mantığı ile hareket etmek yerine ayağı yere sağlam basan, etraflıca hazırlanmış bir proje ile işe girişmek şart.

8 – Bargao.com   

Bargao.com internet dünyasının tanınmış isimleri tarafından kurulmuş bir girişim. Kurucuları arasında Avukat Başak Purut (Ekşi Sözlük), Serdar Kuzuloğlu (Gazeteci, program yapımcısı, girişimci), Devrim Altaylı (Buzz Kurucusu) ve Ercan Balcı (Pordiva’nın CTO’su) var. Site, kullanıcıların sevdikleri markalardan indirim talep etmesi mantığına dayanıyor. Bargao, kullanıcılarına, ayakkabı, telefon, bilgisayar, elektronik, giyim, mutfak, kozmetik, anne/bebek, spor, mücevher/saat ve ev/dekorasyon olmak üzere 11 farklı kategoride beşer marka ile kullanıcılarına indirim talep etme imkanı sunuyordu. Sitenin en büyük dezavantajı grup alışveriş sitelerinin en yoğun olduğu ve düşüşe geçtiği bir dönemde kurulmuş olması. Çünkü insanlar, indirip talep et, sonra yeteri kadar kişinin oluşmasını bekle, daha sonra firmalar talebi uygun görürlerse indirim yapsınlar diye zaman kaybetmek yerine yüzlerce grup alışveriş sitesinden herhangi birine girip istedikleri ürünü indirimli bir şekilde alabiliyordu.

Ders: Girişiminizi piyasaya süreceğiniz zaman pazarda benzer ürünler olup olmadığını, pazarın doyum noktasına gelip gelmediğini iyi araştırın.

9 – Bazlia.com   

Bazlia, kendini yeni nesil, konum bazlı ilan sitesi olarak nitelendiren bir girişimdi. İki buçuk yıllık bir geliştirme sonucunda ortaya çıkan site oldukça gelişmiş bir sisteme sahipti. Türkçe ve İngilizce yayın yapan Bazlia, neredeyse tüm ilan çeşitlerini tek bir site altında toplamak amacıyla yola çıkmıştı. Emlak, vasıta, kariyer, tatil ve pazar yeri gibi pek çok alanda hizmet veren sitede emlakçılar, oto galerileri ve kariyer ajansları da online mağaza açabiliyordu. Ücretsiz ilan yayınlanabilen sitede harita üzerinden arama yapma seçeneği ile 20 metre ile 90 kilometre arası yarıçaptaki çevredeki ilanlar listelenebiliyor, bazPoint noktaları ile alıcı ve satıcılar arasındaki buluşma yerlerini görülebiliyordu. Sahibinden.com’un rakibi olarak ortaya çıkan site bir buçuk yılın sonunda, 2012 yılında faaliyetlerini bitirdi. Bazlia’nin en büyük dezavantajı Sahibinden.com gibi pazarın en eski ve güçlü markası ile aynı alanda rekabet etmeye çalışmak gösterilebilir. Fakat uzun vadede yeterli tanıtım ile pazarda ilk üçe oynayabilirdi. Konum bazlı pazaryeri uygulamalarının 2015 sonrası popüler olmaya başladığı göz önüne alınırsa Bazlia’nın erken havlu attığı söylenebilir.

Ders: Özellikle pazar yeri sitelerinde kısa sürede kazanç beklemek mantıksızdır. Birkaç sene reklam yapıp marka bilinirliğini artırmak ve bu süre boyunca yeni ürünler çıkararak siteyi desteklemek, pazar yeri sitelerinde olmazsa olmazlardandır.

10 – Beyazkutu.com   

Özel alışveriş sitelerinin popülerliğini yitirmeye başladığı bir dönemde farklı bir anlayış ile hizmete başlayan Beyazkutu.com, “Türkiye’de olmayan ürünler Beyazkutu.com’da” sloganı ile yola çıktı. Beyazkutu.com sloganında yazdığı gibi Pepe Jeans, Rock and Republic,
Billabong, Camper ve Aldo gibi birçok dünya markası ürünü Türkiye’ye getirdi.

Hamdi Külahçıoğlu ve Serdar Çınar tarafından 2011 Ocak ayında 1 milyon TL sermaye ile kurulan Beyazkutu.com aynı yıl Kasım ayında iLab Holding’den 1 milyon TL civarında bir yatırımı da almayı başarmıştı. Diğer grup alışveriş sitelerinden farklı olarak sezon ürünlerini ve Türkiye’de olmayan markaların ürünlerini de satan site, kapanmadan bir süre önce de Demsa Grup tarafından satın alındı. Beyazkutu.com’un kapanmasındaki temel sebep, özel alışveriş sitelerinin doyma noktasına gelmesi, tüketicilerin yaşadıkları sorunlardan dolayı (sahte ürün/kargonun geç gelmesi gibi) alışverişi azaltmasıydı.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here